นักสืบสายน้ำ
น้ำ เป็นของที่จำเป็นแก่ชีวิตคนทุกคน คนไทยเองได้ชื่อว่าเป็นชาวน้ำ มีอารยธรรม ชีวิต และจิตวิญญาณ ผูกพันแน่นแฟ้นกับน้ำ ทั้งกิน อยู่ ตั้งบ้านเมืองก็อยู่ใกล้น้ำเสมอมา
แต่วันนี้ จำนวนคนเพิ่มมากขึ้น ความต้องการน้ำสูงขึ้น ทั้งวิธีคิดและทัศนคติต่อน้ำของคนเปลี่ยนไป สายน้ำหลายสายจึงกำลังเจ็บป่วยทรุดโทรม ปัญหาคุณภาพน้ำกลายเป็นเรื่องสำคัญ ที่คนไทยต้องรับผิดชอบร่วมกัน
เพราะสายน้ำเป็นสายเลือดหล่อเลี้ยงแผ่นดิน การเฝ้าจับตาดูแลสายน้ำ จึงเป็นการเฝ้าระวังตรวจสุขภาพของเราเอง
นักสืบสายน้ำ เป็นโครงการอันเกิดขึ้นบนความจริงที่ว่า เด็ก ๆ และคนธรรมดาทั่วไปสามารถเรียนรู้ตรวจสอบ และดูแลสายน้ำใกล้บ้านและที่ใดก็ตามได้ด้วยตัวเอง การตรวจดูสายน้ำที่ว่านี้ทำได้ง่าย ไม่ต้องอาศัยนักวิทยาศาสตร์ วิชาการล้ำลึกสูงส่ง หรือสารเคมีราคาแพงใด ๆ แต่ต้องอาศัยหัวใจรักธรรมชาติของนักสำรวจ เป็นเครื่องมือสำคัญอันดับแรก
ด้วยการเรียนรู้จากสิ่งรอบตัวนี้เอง ที่จะเป็นหนทางให้เด็ก ๆ และผู้ใหญ่ในชุมชนได้เข้าใจ รัก หวงแหน และดูแลรักษาสายน้ำในท้องถิ่นอย่างเหมาะสม ด้วยตัวเองต่อไปในที่สุด
วัตถุประสงค์
ให้ครูและนักเรียนระดับมัธยมศึกษาในลุ่มน้ำปิง สามารถเรียนรู้และดูแลสิ่งแวดล้อมในท้องถิ่นได้ดีขึ้น โดยอาศัยการสำรวจและดูแลลำน้ำ เป็นกิจกรรมหลักที่จะนำไปสู่กระบวนการศึกษาสิ่งแวดล้อม เพราะลำน้ำเป็นสิ่งสำคัญใกล้ตัว สามารถนำมาเชื่อมโยงกับระบบนิเวศอื่น ๆ เนื้อหาหลักสูตรทุกวิชา ตลอดจนเรื่องราวในชีวิตจริงทุกด้าน
ที่ไหน
ลุ่มน้ำปิง
เมื่อไหร่
ปี 2541 – 2544
ทำอะไรกันบ้าง
- เชื่อมประสานเครือข่ายครูและนักเรียนในเขตลุ่มน้ำปิง โดยอาศัยเครือข่ายของศูนย์สิ่งแวดล้อมศึกษา เขต 8 ที่มีอยู่เดิมเป็นพื้นฐาน เครือข่ายนี้จะเอื้ออำนวยให้ครูและนักเรียนได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ ความรู้ จัดกิจกรรมสิ่งแวดล้อมศึกษา และช่วยกันดูแลลำน้ำในท้องถิ่น ซึ่งมี “จุลสารนักสืบสายน้ำ” เป็นสื่อกลางในการเผยแพร่ข้อมูล เกร็ดความรู้ และกิจกรรมภายในเครือข่าย
- จัดทำชุดคู่มือนักสืบสายน้ำ เป็นเครื่องมือสำหรับการสำรวจและประเมินคุณภาพน้ำ ด้วยวิธีการทางชีวภาพได้เองอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยเครืองมือราคาถูกและวิธีการที่ไม่ยุ่งยากซับซ้อน โดยเน้นให้ผู้ใช้ได้คิดวางแผนเอง และทำกิจกรรมเองได้ คู่มือนี้ประกอบด้วยหนังสือ 5 เล่ม คือ คู่มือนักสืบสายน้ำ คู่มือผู้นำนักสืบสายน้ำ คู่มือหาชื่อสัตว์เล็กน้ำจืด คู่มือหาชื่อปลา และคู่มือหาชื่อสัตว์ริมน้ำ
- สนับสนุนให้ครูและนักเรียนสำรวจลำน้ำและชุมชนท้องถิ่น เป็นไปตามนโยบายกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งเน้นกระบวนการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง และให้นักเรียนเชื่อมโยงกับเรื่องใกล้ตัวในท้องถิ่นได้ โดยมีการฝึกอบรมการใช้ชุดคู่มือนักสืบสายน้ำแก่คร ูและนักเรียนจากโรงเรียนในเครือข่ายจำนวน 51 โรงเรียน นอกจากนี้ โครงการยังจัดอบรมแก่บุคคลทั่วไปเพื่อขยายการสำรวจ และดูแลลำน้ำให้กว้างขวางขึ้นด้วย
- สนับสนุนให้ครูและนักเรียนแลกเปลี่ยนข้อมูลกับชุมชน เพื่อให้นักเรียนได้รู้จักท้องถิ่นของตนเองผ่านการเรียนรู้ภูมิปัญญา ทั้งด้านประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต การจัดการและดูแลลำน้ำ ทำให้เกิดการร่วมมือกันดูแลลำน้ำระหว่างโรงเรียน และชุมชนในท้องถิ่นต่อไป
- เผยแพร่ข้อมูลและสภาพลำน้ำท้องถิ่นสู่สาธารณชน โดยการจัดงาน “วันนักสืบสายน้ำปิง” เพื่อนำเสนอข้อมูลการสำรวจลำน้ำปิงและสาขา รวมทั้งผลงานกิจกรรมของโรงเรียนในเครือข่าย และกลุ่มลุ่มน้ำย่อยทั่วประเทศด้วย
องค์กรสนับสนุน
สำนักความร่วมมือทางด้านสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา ประเทศเดนมาร์ก (DANCED)
พิมพ์หน้านี้