นก คน ฝน ไฟ
บันทึกฉบับนี้ อาจจะเริ่มต้นเพียงเพราะ “นก” ตัวเล็กๆ ไม่กี่ตัวที่ชายหนุ่มตั้งใจจะเฝ้าติดตามพฤติกรรมของพวกมันอย่างค่อยเป็นค่อยไปที่เทือกเขาบูโด จังหวัดนราธิวาส ตั้งแต่พ่อแม่นกเริ่มสร้างรัง จนลูกนกแข็งแรงพอจะมีชีวิตเป็นของตัวเอง เพื่อจะได้เรียนรู้และเข้าใจถึงวิถีชีวิตของพวกมันอย่างลึกซึ้ง
หากแต่เรื่องราวยังไม่ได้จบเพียงเท่านี้ เพราะระหว่างทางยังมีเรื่องเล่าอีกมากมาย ของผู้ “คน” อีกจำนวนหนึ่งที่เขาได้รู้จักและพบเห็น ตลอดจนได้ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันในผืนป่าที่รกร้างและเต็มไปด้วยอันตรายแห่งนี้ ท่ามกลางความเชื่อและความมุ่งมั่นอย่างเดียวกันที่อยากจะเห็นสิ่งมีชีวิตในป่ามีอิสรภาพในการใช้ชีวิต และไม่ถูกรบกวนจากน้ำมือของผู้ที่อำนาจเหนือกว่าที่ชื่อว่า มนุษย์
แม้ว่าตลอดเส้นทางนั้นจะมีอุปสรรคนานัปการ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเล็กอย่างเม็ด “ฝน” ที่พรั่งพรูอย่างไม่หยุดหย่อนราวกับว่าไม่มีวันพักผ่อน หรือเรื่องใหญ่อย่างการพลัดพรากของสมาชิกบางคนจากสถานการณ์อันอบอวลไปด้วย “ไฟ” ของความรุนแรงที่ก่อตัวขึ้นโดยขบวนการก่อความไม่สงบซึ่งชาวบ้านเองต่างก็ไม่ทราบถึงที่มาและสาเหตุของการกระทำเหล่านั้นเลย
สุดท้ายแล้ว บันทึกเล่มนี้อาจจะดูบางไปบ้างเมื่อเทียบกับบันทึกการผจญภัยเล่มอื่นๆ หากแต่เรื่องราวที่ถูกบันทึกนั้นกลับยิ่งใหญ่กว่าขนาดของมันมาก เพราะไม่ได้บันทึกเพียงเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ในการมาเยือนเทือกเขาบูโดเท่านั้น หากแต่ยังมีคุณค่าในฐานะเครื่องมือที่ใช้เล่าประสบการณ์และมิตรภาพที่เขาได้รับจากสิ่งรอบข้างไม่ว่าจะเป็นคนหรือสัตว์ ซึ่งนับว่ามีความสำคัญและยั่งยืนกว่า เนื่องจากสิ่งเหล่านี้ไม่สามารถซื้อหาได้ด้วยเงินตรา หากแต่ต้องใช้เวลา ความจริงใจ และชีวิตในการแลกกลับมาเท่านั้น
