รายละเอียดกิจกรรม

มาเรียนรู้กระบวนการสำรวจคุณภาพอากาศเมืองผ่านตัวชี้วัดชีวภาพชื่อ ‘ไลเคน’

ท่ามกลางวิกฤตสิ่งแวดล้อม หลายคนคงมีคำถามว่าตัวเองทำอะไรได้บ้าง อะไรที่มากกว่าการปลูกต้นไม้ในป่า ปล่อยปลาต่างถิ่น ทำฝายขวางลำห้วย ที่มันแสนโบราณและทำร้ายธรรมชาติ หนึ่งในวิธีที่ง่ายสร้างสรรค์และเป็นพลังร่วมกันแบบไม่ต้องออกเงินหรือไม่ต้องมีพื้นที่ คือ การมีส่วนร่วมเป็นหูเป็นตาเก็บข้อมูลพื้นฐานธรรมชาติรอบตัว หรือที่เรียกกันติดปากว่าวิทยาศาสตร์พลเมือง กิจกรรมที่มูลนิธิโลกสีเขียวดำเนินการมาแล้วกว่า 25 ปี

นี่เป็นกระบวนการที่ทั้งง่ายที่สุดและสนุกของการมีส่วนร่วมรักษาสิ่งแวดล้อมบนหลักการ do no harm

โครงการวิทยาศาสตร์พลเมืองขับเคลื่อนด้วยพลังพลเมืองผ่านการติดตามตัวชี้วัดคุณภาพสิ่งแวดล้อมต่างๆ ทั้งในน้ำ ในดิน และในอากาศที่เราหายใจ สำหรับตอนนี้ที่เราทุกคนต้องผจญฝุ่นพิษ pm 2.5 ทุกปี แค่อากาศหายใจก็ทำให้โพรงจมูกบวม ขี้มูกดำปี๋ เจ็บคอจนไอ คงไม่มีอะไรสำคัญไปกว่าการร่วมกันลงมือกันจริงจังในการตรวจสอบติดตามปัญหานี้ เพราะใครๆก็รู้ว่าอากาศสำคัญกับชีวิตเราขนาดไหน ไม่เชื่อลองกั้นหายใจดูสิ ขาดอากาศเกิน 3 นาที เราตายแน่

อาการต่างๆและฝุ่นฟุ้งที่เราเห็นเป็นสัญญาณหยาบๆ ที่มนุษย์อย่างเรารู้สึกได้เมื่อคุณภาพอากาศแย่สุดทน แต่ที่จริง เรามีทางรู้ถึงคุณภาพอากาศได้ละเอียดกว่านั้นด้วยการสังเกตสิ่งมีชีวิตประเภทหนึ่งที่เรียกว่า ‘ไลเคน’

“ไลเคน” คือสิ่งมีชีวิตกลุ่มหนึ่งที่มีความพิเศษอย่างมาก เป็นสิ่งมีชีวิตที่รากับสาหร่ายเข้ามาอยู่ร่วมเป็นหุ้นส่วนพึ่งพาอาศัยกัน ดูเผินๆ ไลเคนเหมือนเป็นรอยด่างดวงหรือโรคที่มักขึ้นอยู่ตามเปลือกไม้ ถ้าดูดีๆ ไลเคนคือสิ่งมีชีวิตกึ่งรากึ่งสาหร่าย พวกมันบอบบางรับมลพิษได้ง่าย ไม่เหมือนพืชหรือต้นไม้ที่มีกลไกปกป้องตัวเอง

ดังนั้น  ที่ใดมีมลพิษมาก ไลเคนจะทั้งเล็กและพบได้น้อย หรือหนักจนเข้าขั้นไม่มีไลเคนปรากฏอยู่เลย ที่ใดมลพิษน้อย อากาศดี ไลเคนก็อยู่กันหนาแน่น หลายหลายชนิด โดยเฉพาะชนิดที่ชอบอากาศสะอาด

พูดได้ว่า ไลเคน เป็นตัวบ่งชี้มีชีวิตที่บอกถึงคุณภาพอากาศได้ถ้า “อ่าน” เป็น หลายประเทศทั่วโลกจึงใช้ไลเคนเป็นตัวชี้วัดชีวภาพในการตรวจคุณภาพอากาศควบคู่ไปกับการใช้เครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศ (Air Quality index)

เลยเป็นที่มาที่มูลนิธิโลกสีเขียวกลับมาชวนทุกคนที่สนใจดูแลธรรมชาติเข้ามามีส่วนร่วมกันจัดทำแผนที่คุณภาพอากาศของกรุงเทพฯอีกครั้ง เพื่อใช้เปรียบเทียบกับแผนที่ไลเคนที่มูลนิธิโลกสีเขียวเคยจัดทำเมื่อ 10 ปีก่อน ผ่านกระบวนการ ‘นักสืบสายลม’ ที่ริเริ่มในประเทศไทยโดยพี่อ้อย ดร.สรณรัชฎ์ กาญจนะวณิชย์และทีม โดยผู้เข้าร่วมจะได้รับการอบรมกับผู้เชี่ยวชาญระดับประเทศ พร้อมคู่มือนักสืบสายลมและอุปกรณ์ในการออกสำรวจไลเคนรอบย่านฯ ได้ด้วยตัวเอง กลายเป็นเครือข่ายอาสานักสืบสายลม โดยในระยะยาวหวังว่า งานจากเครือข่ายฯจะสามารถนำไปใช้สนับสนุนเมืองในการตรวจสอบติดตามโครงการพัฒนาคุณภาพอากาศต่อไป

บริจาคเพื่อสนับสนุนกระบวนการ : 2,500 บาท 

สิ่งที่จะได้รับหลังเข้าร่วมการอบรม

1. อุปกรณ์สำรวจ คู่มือนักสืบสายลม + แว่นขยาย 10x

2. ทักษะสำรวจไลเคน และการจดบันทึกเพื่ออ่านคุณภาพอากาศ

3. ร่วมเป็นเครือข่ายอย่างหลวมในการปูพรมเก็บข้อมูลไลเคนตลอดปี 2568

เริ่มกระบวนการ: วันที่ 5 – 6 เมษายน 2568

สถานที่ : สวนป่าเบญจกิติ เขตคลองเตย และ สวนลุมพินี เขตปทุมวัน

เวลา : 9.00 – 16.00 น.

กิจกรรม Biodiversity Walk : Lichen เครื่องมือตรวจคุณภาพอากาศ : วันที่ 24 พฤษภาคม 68

สถานที่ : สวนป่าเบญจกิติ เขตคลองเตย

เวลา : 8.30 – 12.00 น.

>>> ลงทะเบียน <<<